Een instrument voor de geest

Vrijdag 5 januari 2007 - Haar handen glijden gracieus over de snaren van de kankles, een liggende harp. Een typisch Litouws instrument. Kristina Kupryte (31) haalt er sprookjesachtige klanken uit. Ze haalde na een lange academische studie op het instrument een ‘magistra’ graad, een soort drs.-titel in de klassieke muziek.

Drie, vier maanden per jaar verblijft ze in Etten-Leur, de stad die innige banden onderhoudt met haar geboortestad Siauliai. Vanuit Etten-Leur treedt ze op in Nederland en België. Zondag 7 januari speelt ze een thuiswedstrijd in het sfeervolle Trouwkerkje ‘op de Leur’.

Revolutie

„In Litouwen zeggen ze dat ik een soort revolutie op de kankles teweeg heb gebracht, omdat verder niemand er klassiek op speelt. Het is een typisch instrument uit de volksmuziek. Maar ik wil alle mogelijkheden uit de kankles halen,“ vertelt ze.

De kankles is familie van de citer en kent verschillende uitvoeringen, van vijf tot tweeëndertig snaren. Kristina heeft pas een nieuwe, met een element waarmee het oude instrument op elektronica aan te sluiten is.

Aan de kankles-snaren zitten knopjes, die als je ze omzet voor halve tonen zorgen. „En dat is nou net het moeilijkste aan het instrument“, zegt Kristina.

Haar tropenjaren aan het conservatorium en daarna aan de academie hebben haar een nominatie opgeleverd voor een onderscheiding van het ministerie van Cultuur, voor het uitdragen van de Litouwse cultuur in het buitenland.

Hemelse muziek

„Ik vind de klank van de kankles erg intiem“, zo beschrijft ze haar liefde voor het instrument. „Het is geen harp en geen gitaar maar iets ertussenin. Met meer volume dan een gitaar maar een zachtere klank dan de harp. De kankles wekt een bijzonder gevoel op. Mensen zeggen weleens dat ik hemelse muziek speel. Ik vind het zelf ook wel sprookjesachtig.“

„Ik wil dat mensen zich dankzij mijn muziek ontspannen, dat ze echt genieten. De kankles is een instrument voor de geest. Alle soorten muziek hebben zo hun functie. Popmuziek is er om je overtollige energie kwijt te raken. Mijn muziek is om te relaxen. Je hoeft niet na te denken, ze is meer meditatief. Mensen horen vaak de zee of een bos, zeggen ze. En dat is ook mijn bedoeling. Dit soort muziek maakt mensen beter, rustiger. Op dat ogenblik ben je in een sprookje.“

Rijk van binnen

Kristina Kupryte komt al zo’n vijftien jaar in Nederland. „Toen de Muur viel, was er in het Westen een grote behoefte om onze cultuur te leren kennen. In het begin kwam ik naar Nederland met een folklore-orkest. Later ben ik solo gaan optreden en heb ik me toegelegd op klassieke muziek.“

„Er zijn in Litouwen wel meer mensen die kankles studeren, ook klassiek. Maar daarna stoppen ze er mee. Er valt bijna niets mee te verdienen; mensen worden na hun studie eerder muziekleraar. Het probleem in Litouwen is dat mensen weliswaar erg rijk van binnen zijn, en hun eigen cultuur koesteren, maar letterlijk nog niet veel te besteden hebben. In de Sovjet-tijd was er geen vrijheid maar dankzij subsidies wel meer ruimte voor kunstenaars.“

Met de kerst speelde ze nog bij de paters in Meerssel-Dreef, waar ze goede banden met pater Luc onderhoudt. Ook kloosters in Oosterhout, Lier (B) en Teteringen hebben haar al ontvangen. Ze heeft onlangs een uitnodiging ontvangen voor een concert in Etsland. Volgend jaar gaat ze ook naar Moskou. Maar ze zag ook al grote podia in de Verenigde Staten, Italië, Canada, Spanje, Finland en Zweden. Speelde voor de paus en voor wijlen prins Bernhard tijdens de veteranendag in Soesterberg.

Cliniclowns

„Het concert in het Trouwkerje wordt licht klassiek. Mensen hoeven niet bang te zijn! Ik speel van alles wat. Ook muziek van Offenbach en Debussy, en van Litouwse componisten als Svedas en Mikulskis. Ik zal af en toen ook wat uitleggen over het instrument en waar de muziek vandaan komt. En van iedere cd die ik in het Trouwkerkje verkoop, gaat dankzij een sponsor 5 euro naar de Cliniclowns.“

Ze heeft Nederland inmiddels in haar hart gesloten. „Zo’n mooi, goed land! Maar jullie houden er wel van te klagen! Maar ik vind het fantastisch hier. Je hoort mij niet klagen. Maar zo zijn jullie Nederlander altijd zo verbaasd over onze gastvrijheid. Dan denk ik elke keer: daar is toch heel gemakkelijk iets aan te doen? Zet gewoon wat meer op tafel! In Litouwen genieten we meer van het leven, ook al hebben we misschien veel minder. Iedereen kan heel gelukkig zijn. Ik hoop daar met mijn muziek een beetje aan bij te dragen.“

 TILTAS / Editie van de nederlands-litouwse gemeenschap  / Nummer 1 /Januari 2007

 Door vormalig Consul Irena  Ūsaite van de Litouwse Ambassade in Nederland

"[...] Uniek is het elan van Kristina Kupryte om Litouwen door het bespelen van de kankles bekend te maken. Kristina - een professionele musicus, is in Litouwen een goede bekende. Zij heeft er hard aan moeten werken om ook in Nederland toehoorders te vinden. Die opgave was en is niet eenvoudig, want kankles is nu niet bepaald een instrument dat volle zalen trekt. Hier moet je je toehoorders opvoeden. Vóór het concert vertelt Kristina over haar instrument en meteen ook over Litouwse cultuur en het rijke culturele leven van haar land. Zij heeft spreekbeurten op de Nederlandse radio, wordt uitgenodigd om voor de televisie op te treden, en beetje bij beetje bouwt ze in Nederland haar 'huis' op, dat Litouwen heet...